Σπάρτη
AddThis Social Bookmark Button

Άγαλμα οπλιτοδρόμου ή Σπαρτιάτη πολεμιστή. Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης.
Η οπλιτοδρομία ή οπλίτης δρόμος είναι ένα από τα αρχαιότερα γνωστά αθλητικά αγωνίσματα. Αρχικά οι αθλητές έτρεχαν με όλη τους την πανοπλία -όπως στον πόλεμο- αργότερα έτρεχαν με κράνος και ασπίδα ή και μόνο την ασπίδα τους. Σημειωτέον ότι η πλήρης πολεμική εξάρτυση ενός οπλίτη είχε βάρος 15 με 17 κιλά.

         
                                             

Πληροφορίες Επίσκεψης - Κείμενο

 

Κάντε κλικ εδώ για να δείτε τις Πληροφορίες Επίσκεψης.

Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης:
Τηλέφωνο: +30 27310 28575
Ωράριο: Τρίτη έως Κυριακή: 8.00- 15.00  
Πρόσβαση: 4 ώρες από το κέντρο της Αθήνας οδικώς.
Εισιτήριο: 2 ευρώ
Για τα παιδιά και τους νέους έως 18 ετών η είσοδος είναι ελεύθερη.
Για τους φοιτητές των χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης η είσοδος είναι ελεύθερη.
Για τους φοιτητές των χωρών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης: 1 ευρώ
Για τους επισκέπτες άνω των 65 ετών: 1 ευρώ.

Αρχαιολογικοί χώροι Σπάρτης:
Το Μενελάϊον: ένα ιερό προς τιμήν του Μενελάου και της Ελένης
Η Ακρόπολη της αρχαίας Σπάρτης με το το ιερό της Χαλκιοίκου Αθηνάς και το θέατρο
Το ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος
Το Λεωνίδαιο ή κενοτάφιο του Λεωνίδα
Η είσοδος σε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους της Σπάρτης είναι ελεύθερη.

 

Κείμενο

Η Σπάρτη υπήρξε ένα ισχυρό βασίλειο κατά τη μυκηναϊκή εποχή. Όπως μας διηγείται ο Όμηρος στην Ιλιάδα, στη Σπάρτη γεννήθηκε ο παράνομος έρωτας του Πάρι, ενός πρίγκιπα της Τροίας, με την Ωραία Ελένη, τη γυναίκα του βασιλιά της Σπάρτης Μενελάου. Σύμφωνα με τον ποιητή ο έρωτας αυτός υπήρξε η αιτία του τρωικού πολέμου. Οι Σπαρτιάτες της μυκηναϊκής εποχής ήταν Έλληνες και ανήκαν στο φύλλο των Αχαιών.

Τον 11ο π.Χ. αιώνα οι Δωριείς -ένα ελληνικό φύλλο- μετακινήθηκαν προς τις νότιες περιοχές του ελλαδικού χώρου σε αλλεπάλληλα κύματα. Δεν ξέρουμε από πού ακριβώς ξεκίνησαν ξέρουμε όμως ότι τελικά εγκαταστάθηκαν κυρίως στην Πελοπόννησο αλλά και στην Κρήτη. Οι Δωριείς  εγκατέλειψαν τα εδάφη τους και κατευθύνθηκαν προς νότον λόγω του υπερπληθυσμού. Ο πληθυσμός είχε αυξηθεί τόσο, ώστε η αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή δεν επαρκούσε, για να καλύψει τις ανάγκες όλου του πληθυσμού. Η αναζήτηση νέων εδαφών ήταν μονόδρομος. Οι Δωριείς κατέλυσαν το βασίλειο της Σπάρτης και επανίδρυσαν την πόλη.

Στο πολίτευμα της δωρικής Σπάρτης αντικατοπτρίζεται το δωρικό πνεύμα. Πρόκειται για ένα ιδιόμορφο πολίτευμα, μοναδικό για τον αρχαίο κόσμο. Θεμελιωτής του πολιτεύματος της Σπάρτης ήταν ο Λυκούργος. Αν και το πολίτευμα που πρότεινε ο Λυκούργος στηριζόταν στις αξίες και στις παραδόσεις των Σπαρτιατών, στην αρχή αυτοί αρνήθηκαν να το εφαρμόσουν, επειδή ήταν υπερβολικά αυστηρό. Ο Λυκούργος τους έπεισε με ένα τέχνασμα. Ανέθρεψε δύο δίδυμα σκυλιά: το ένα μέσα στο σπίτι του με όλες τις ανέσεις και το άλλο έξω στην ύπαιθρο ως κυνηγόσκυλο. Στη συνέχεια κάλεσε τους συμπολίτες του να τα συγκρίνουν. Έτσι τους έδειξε ότι η αυστηρότητα του πολιτεύματος και η σκληραγώγηση των Σπαρτιατών θα οδηγούσε σε θετικά αποτελέσματα. Αφού έπεισε τους συμπολίτες του να εφαρμόσουν το πολίτευμά του, τους όρκισε να μην κάνουν καμία αλλαγή μέχρι να επιστρέψει ο ίδιος στη Σπάρτη. Μετά έφυγε και δεν επέστρεψε ποτέ. Μάλιστα, διέταξε να κάψουν το σώμα του μετά το θάνατό του, ώστε να μην επιστρέψει ούτε νεκρός.

Οι Δωριείς εισβολείς απάρτιζαν την κυρίαρχη κοινωνική τάξη των «ομοίων». Μετά την κάθοδο των Δωριέων μόνο οι «όμοιοι» ονομάζονται Σπαρτιάτες. Οι υποταγμένοι Αχαιοί δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα και συμμετείχαν στο στρατό έχοντας δευτερεύοντα ρόλο. Χωρίστηκαν σε δύο κοινωνικές τάξεις: τους δούλους και τους ανθρώπους που ζούσαν ελεύθεροι και εργάζονταν ως γεωργοί, βιοτέχνες ή έμποροι. Ίσως δούλοι έγιναν αυτοί που προέβαλαν ισχυρή αντίσταση στον κατακτητές Δωριείς. Οι υπόλοιποι Έλληνες κατέκριναν τους Σπαρτιάτες που είχαν Έλληνες δούλους. Οι υπόλοιποι Έλληνες είχαν δούλους, αλλά όχι Έλληνες, αλλοεθνείς αγορασμένους σε σκλαβοπάζαρα ή αιχμάλωτους πολέμου.

Ο Λυκούργος εισήγαγε στη Σπάρτη την ισότητα μεταξύ των ομοίων. Το κράτος είχε την ευθύνη για τον ίσο καταμερισμό της γης μεταξύ των ομοίων. Όμως οι όμοιοι δεν καλλιεργούσαν τα κτήματά τους. Με την καλλιέργεια των κτημάτων τους ασχολούνταν οι δούλοι. Οι όμοιοι δεν ασχολούνταν με καμία επαγγελματική δραστηριότητα. Το θεωρούσαν υποτιμητικό. Αποκλειστική ενασχόληση τους ήταν η διεξαγωγή του πολέμου και η προετοιμασία τους για τον πόλεμο. Οι όμοιοι προετοιμάζονταν σωματικά και ψυχικά για τον πόλεμο από την παιδική τους ηλικία. Η γενναιότητα εθεωρείτο ως η ύψιστη αρετή. Οι Σπαρτιάτες πολεμιστές φορούσαν κόκκινο μανδύα προκειμένου να μη φαίνεται αν έχουν τραυματιστεί στη μάχη και αιμορραγούν. Ο κόκκινος μανδύας προκαλούσε τρόμο στους αντιπάλους τους, αφού συμβόλιζε τη γενναιότητα των Σπαρτιατών. Όταν κάποτε ειρωνεύτηκαν ένα κουτσό Σπαρτιάτη που πήγαινε να πολεμήσει, αυτός απάντησε: «Ο πόλεμος χρειάζεται άτομα που μένουν στη θέση τους και όχι άτομα που το βάζουν στα πόδια.» Οι Σπαρτιάτες περιφρονούσαν τη συγκέντρωση πλούτου και την επίδειξη πολυτέλειας. Το νόμισμα της Σπάρτης κατά τα πρώτα χρόνια μετά την ίδρυσή της ήταν σκόπιμα δύσχρηστο: βαρύ, σιδερένιο και τεράστιο. Οι «όμοιοι» δεν επιτρέπονταν να ταξιδεύουν εκτός Σπάρτης προκειμένου να μη «μολυνθούν» από τον πιο ελεύθερο τρόπο ζωής των άλλων Ελλήνων και να μην αγαπήσουν την πολυτέλεια.

Η διαπαιδαγώγηση των «ομοίων» ήταν πολύ σημαντικό έργο και γι’ αυτό το αναλάμβανε η πολιτεία. Στη Σπάρτη τα αγόρια αποχωρίζονταν την οικογενειακή εστία από την ηλικία των επτά ετών, οπότε και ξεκινούσε η στρατιωτική τους εκπαίδευση. Στα πλαίσια της διαπαιδαγώγησής τους έκαναν μπάνιο στα παγωμένα νερά του ποταμού Ευρώτα και τρέφονταν με το μέλανα (μαύρο) ζωμό, μία σούπα άνοστη αλλά πολύ θρεπτική. Πολλές φορές οι παιδαγωγοί άφηναν τα παιδιά νηστικά. Έτσι, αυτά αναγκάζονταν να κλέψουν, για να φάνε. Για τους Σπαρτιάτες δεν ήταν ανήθικο να κλέβουν τα παιδιά, για να φάνε. Αν όμως συλλαμβάνονταν, μαστιγώνονταν από τον παιδονόμο. Η φυσική και ηθική προετοιμασία των Σπαρτιατών για τον πόλεμο από την παιδική τους ηλικία είχε ως αποτέλεσμα να έχουν οι Σπαρτιάτες τον ισχυρότερο στρατό ξηράς μεταξύ των Ελλήνων. Όλοι οι Έλληνες θαύμαζαν τους Σπαρτιάτες πολεμιστές.

Οι Σπαρτιάτες είχαν δύο βασιλείς, έτσι σε περίπτωση που σκοτωνόταν ο ένας στη μάχη η πόλη δε θα έμενε ακέφαλη. Για το λόγο αυτό οι δύο βασιλείς ποτέ δεν πήγαιναν να πολεμήσουν συγχρόνως.

Οι γυναίκες στη Σπάρτη ήταν ιδιαίτερα γυμνασμένες και σκληραγωγημένες. Σε κάποιες γιορτές χόρευαν γυμνές. Βέβαια, όπως όλες οι Ελληνίδες δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα. Οι Σπαρτιάτισσες συμμερίζονταν τις αρχές του Σπαρτιατικής Πολιτείας. Η Σπαρτιάτισσα μάνα παρέδιδε την ασπίδα στο γιο της που πήγαινε να πολεμήσει και τον αποχαιρετούσε με την εξής φράση: «Η ταν ή επί τας». Εννοείται η λέξη ασπίδα. Έτσι, η φράση ολοκληρωμένη είναι: «ή την ασπίδα σου ή επί της ασπίδας σου». Επεξηγούμε: «Να επιστρέψεις κρατώντας την ασπίδα σου ή να σε φέρουν οι συμπολεμιστές σου πάνω στην ασπίδα σου, δηλαδή τραυματία ή νεκρό. Σε καμία περίπτωση μην επιστρέψεις χωρίς την ασπίδα σου. Σε καμία περίπτωση μην πετάξεις την ασπίδα σου, για να τρέξεις να σωθείς.»

Το βασικότερο πρόβλημα της Σπάρτης ήταν το δημογραφικό. Η Σπάρτη εμπλεκόταν διαρκώς σε πολέμους και οι απώλειες σε άντρες ήταν τεράστιες. Η Σπάρτη είχε περισσότερους δούλους από οποιαδήποτε άλλο ελληνικό κρατικό σχηματισμό (πόλη κράτος ή βασίλειο) και οι συνεχείς επαναστάσεις των δούλων επέτειναν το πρόβλημα. Ο αριθμός των ομοίων μειωνόταν συστηματικά. Η μείωση των ομοίων ισοδυναμούσε με μείωση της πολεμικής ισχύος.

Είναι ευρέως διαδεδομένη η άποψη ότι τα ασθενικά βρέφη στη Σπάρτη ρίχνονταν από ένα γκρεμό, τον Καιάδα. Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν βρει στοιχεία που να τεκμηριώνουν αυτή την άποψη. Επιπλέον, η θεωρία του Καιάδα καταρρίπτεται και από το γεγονός ότι ο σπουδαιότερος Σπαρτιάτης ποιητής, ο Τυρταίος, ήταν εκ γενετής τυφλός.

Ένας σημαντικός θεσμός της Σπάρτης είναι η ξενηλασία. Η λέξη ξενηλασία σημαίνει: «εκδίωξη των ξένων». Δεν επιτρέπονταν σε ξένους να εισέρχονται στα εδάφη της Σπάρτης, επειδή υπήρχε ο κίνδυνος να διαβρώσουν με τις συνήθειές τους το λιτό τρόπο ζωής των Σπαρτιατών, για τον ίδιο λόγο δηλαδή που δεν επιτρέπονταν στους ομοίους να ταξιδεύουν εκτός Σπάρτης. Επιπλέον, υπήρχε ο κίνδυνος κατασκοπείας των στρατιωτικών δυνάμεων της Σπάρτης. Μόνο οι ξένοι που έρχονταν ως αντιπρόσωποι άλλων κρατών ή μπορούσαν να ωφελήσουν με κάποιο τρόπο τη Σπάρτη ήταν ευπρόσδεκτοι.

Το 480 π.Χ. ο βασιλιάς των Σπαρτιατών Λεωνίδας με 300 πολεμιστές αντιπαρατίθεται με τον Πέρση βασιλιά Ξέρξη στις Θερμοπύλες. Ο Λεωνίδας επέλεξε αυτή την τοποθεσία ως πεδίο της μάχης, επειδή του παρείχε ένα σημαντικό πλεονέκτημα: πρόκειται για ένα στενό πέρασμα ανάμεσα σε απόκρημνα βουνά. Εκεί, ο εχθρός δε θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί την αριθμητική του υπεροχή. Τους Σπαρτιάτες συνέδραμαν 700 Θεσπιείς υπό την ηγεσία του Δημοφίλου. Η μάχη χάθηκε από προδοσία. Όταν ο Λεωνίδας αντιλήφθηκε ότι ένας προδότης οδηγούσε τον εχθρό στα μετόπισθεν των Ελλήνων, έδωσε εντολή να φύγουν όλοι οι υπερασπιστές των στενών εκτός από τους Σπαρτιάτες, επειδή η μάχη των Θερμοπυλών ήταν αδύνατον να κερδηθεί και οι Έλληνες θα χρειάζονταν τους πολεμιστές σε άλλες μάχες. Οι Θεσπιείς αρνήθηκαν να φύγουν. Οι υπερασπιστές των Θερμοπυλών σκοτώθηκαν μέχρι τελευταίου. Δεν πιάστηκε κανείς αιχμάλωτος. Οι απώλειες του περσικού στρατού ήταν τεράστιες και οι Έλληνες συνειδητοποίησαν ότι ο εχθρός δεν είναι ανίκητος. Στις μάχες που ακολούθησαν οι Έλληνες κατόρθωσαν να απωθήσουν τους Πέρσες από τα εδάφη τους.

Ο Λεωνίδας θεωρείται σήμερα ως παγκόσμιο σύμβολο ηρωισμού και αυτοθυσίας. Όταν ο Ξέρξης ζήτησε τα όπλα των υπερασπιστών των στενών των Θερμοπυλών, ο Λεωνίδας του απάντησε: «Μολών λαβέ». Ο Ξέρξης προσέφερε στο Λεωνίδα ακόμη και τη βασιλεία των Ελλήνων με αντάλλαγμα να παραδοθεί, όμως αυτός απάντησε ότι δεν σκόπευε να υποδουλώσει τους Έλληνες, για να γίνει βασιλιάς τους.