Προϊστορία - Ιστορία
AddThis Social Bookmark Button

 Μία γραφίδα και δύο μελανοδοχεία. Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας.

 

Γνωρίζουμε έναν αρχαίο πολιτισμό μέσα από τα αρχαιολογικά ευρήματα. Υπάρχουν επιφανειακά αρχαιολογικά ευρήματα αλλά και αρχαιολογικά ευρήματα κρυμμένα στο έδαφος, τα οποία φέρει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα ανακαλύπτονται και στη θάλασσα: βυθισμένες πόλεις και ναυάγια, μάρτυρες του παρελθόντος, μας αποκαλύπτουν τα μυστικά τους.  Η γνώση μας όμως για έναν αρχαίο πολιτισμό είναι πολύ πιο πλούσια, όταν αυτός ο πολιτισμός μας έχει αφήσει γραπτά μνημεία, τα οποία είμαστε σε θέση να διαβάσουμε. Τότε, μπορούμε να προσεγγίσουμε καλύτερα «την ψυχή» του, να καταλάβουμε πώς ήταν οργανωμένη η κοινωνία, ποιούς θεούς λάτρευαν οι άνθρωποι και ποιό ήταν το σύστημα των αξιών τους. Κάποιοι πολιτισμοί, όπως ο αρχαίος αιγυπτιακός, μας έχουν αφήσει γραπτά μνημεία. Όμως δεν έχουμε αποκρυπτογραφήσει ακόμη την αρχαία αιγυπτιακή γραφή. Κατά συνέπεια τα σύμβολα που βλέπουμε στους αιγυπτιακούς παπύρους δεν μας βοηθούν καθόλου στην κατανόηση του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού. Προκειμένου να τονίσουν οι επιστήμονες την αξία που έχουν τα γραπτά μνημεία, τα οποία είμαστε σε θέση να διαβάσουμε, ως προς την προσέγγιση ενός πολιτισμού έκαναν την εξής διάκριση: Ονόμασαν «προϊστορικούς» τους πολιτισμούς, που δεν μας έχουν αφήσει γραπτά μνημεία ή μας έχουν αφήσει γραπτά μνημεία, τα οποία δεν είμαστε σε θέση να διαβάσουμε και «ιστορικούς» τους πολιτισμούς που μας έχουν αφήσει γραπτά μνημεία, τα οποία είμαστε σε θέση να διαβάσουμε.

Ο E.Schliemann, γοητευμένος από την ηρωική αφήγηση του Ομήρου στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια, ξεκίνησε τις ανασκαφές του προκειμένου να αποδείξει ότι όσα διηγείται ο Όμηρος δεν ήταν αποκύημα της φαντασίας του - όπως πίστευαν οι σύγχρονοι του- αλλά πραγματικά γεγονότα. Ο E.Schliemann κατάφερε να εντοπίσει τις τοποθεσίες που αναφέρει ο Όμηρος στα ποιήματά του, εντόπισε την Τροία και τις Μυκήνες. Οι άνθρωποι πείστηκαν ότι εφόσον οι τοποθεσίες που αναφέρει ο Όμηρος είναι υπαρκτές, διαδραματίστηκαν σε αυτές και όσα μας διηγείται ο ποιητής.

Μετά τις ανασκαφές του E.Schliemann ετέθη το ερώτημα εάν με βάση τον ορισμό οι επιστήμονες έπρεπε να κατατάξουν το μυκηναϊκό πολιτισμό στους ιστορικούς ή στους προϊστορικούς. Δεδομένου ότι υπήρχαν γραπτά κείμενα που μας διαφωτίζουν σχετικά με αυτόν τον πολιτισμό, ο μυκηναϊκός πολιτισμός έπρεπε να θεωρηθεί ιστορικός. Όμως τα κείμενα αυτά -η Ιλιάδα και η Οδύσσεια- γράφτηκαν τέσσερις αιώνες μετά την πτώση του μυκηναϊκού πολιτισμού! Ο Όμηρος έζησε τέσσερις αιώνες μετά τα γεγονότα που αφηγείται. Ο ποιητής ακολούθησε την εξής μέθοδο: κατέγραψε τα δημοτικά τραγούδια της εποχής του εμπλουτίζοντάς τα με δικούς του στίχους. Τα δημοτικά τραγούδια της εποχής του αναφέρονταν σε γεγονότα που είχαν συμβεί τέσσερις αιώνες νωρίτερα. Τα γεγονότα αυτά οι άνθρωποι διατηρούσαν ζωντανά στην μνήμη τους μέσω των δημοτικών τραγουδιών. Έτσι, τα Ομηρικά Έπη μας δίνουν πλήρη εικόνα της μυκηναϊκής εποχής: της οργάνωσης της κοινωνίας και του συστήματος των αξιών της χωρίς όμως να είναι γραπτά μνημεία της μυκηναϊκής εποχής.

Οι επιστήμονες αναθεώρησαν τον ορισμό που είχαν δώσει για την ιστορία. Σύμφωνα με το νέο ορισμό, για να θεωρείται ένας πολιτισμός ιστορικός, πρέπει να υπάρχουν γραπτές πηγές τις οποίες είμαστε σε θέση να διαβάσουμε και οι οποίες είναι προϊόν του πολιτισμού αυτού. Πρέπει δηλαδή κατά κάποιο τρόπο ο ίδιος ο πολιτισμός να μας μιλά για τον εαυτό του μέσω γραπτών κειμένων. Σύμφωνα με το νέο ορισμό ο μυκηναϊκός πολιτισμός κατατάχθηκε στους προϊστορικούς και όχι στους ιστορικούς πολιτισμούς.

Το 1952 αποκρυπτογραφήθηκε η γραφή του μυκηναϊκού πολιτισμού, η Γραμμική Β. Μετά την αποκρυπτογράφηση της γραφής του ο μυκηναϊκός πολιτισμός κανονικά έπρεπε να καταταχθεί στους ιστορικούς: πληροί τις προϋποθέσεις για την κατάταξή του στους ιστορικούς και με βάση τον παλαιό ορισμό και με βάση τον νέο.  Όμως, εξακολουθούμε να τον κατατάσσουμε στους προϊστορικούς. Έτσι έχει επικρατήσει.

Σύμφωνα με τη νέο ορισμό ένας πολιτισμός θεωρείται ιστορικός, όταν έχουμε στη διάθεσή μας γραπτές πηγές τις οποίες είμαστε σε θέση να διαβάσουμε και οι οποίες είναι προϊόν του πολιτισμού αυτού. Όμως έχουμε το δικαίωμα να χωρίζουμε την πορεία της ανθρώπινης ύπαρξης και δράσης σε ιστορία και προϊστορία; Δεν είναι εγωιστικό να χαρακτηρίζουμε εκατομμύρια χρόνια ανθρώπινων αγώνων και κατακτήσεων υποτιμητικά ως «προϊστορία» μόνο και μόνο επειδή δεν εμείς δεν γνωρίζουμε πολλά γι’ αυτά; Η προϊστορία έχει διάρκεια 12.000.000 χρόνων εν αντιθέσει με την ιστορία που έχει διάρκεια μόλις 3.100 χρόνων!